Projet Montagne díAmbre

JiÝŪ BŠlek
Pavel Hoöek

Tany tokana tsy manam-paharoa i Madagasikara. Tsy misy ireo tany mitovy aminy eto amboniníny planeta na dia iray aza. Na dia tsy mifanalavitra firy aminíny kontinanta afrikana aza izy, kely ireo fomba iraisany sy itovizany.
Aminíny maha-olombelona dia manintona ny fahasamihafana. Ny mponina eran-tany dia manana ny fomba fijeriny manokana aníi Madagasikara ho toy ny nosy kanto sy mahavariana ary mahagaga. Inona no antoníizany? Inona no mampiavaka aníi Madagasikara ary tsy hitovizany aminíireo tany manodidina azy? Moa ve mitahiry zava-miafina na toetra izay hiavahany manokana ka tsy hanananíireo tany hafa izy?
Eny. Manana zavatra izay tsy hita na ao Afrika, na any Azia, na any Eropa na any Aostralia eny fa na dia any Amerika aza i Madagasikara. Zavatra tsy ho hitanareo na dia ao aminíny nosy very voadidin-dranomasina aza. Ny harena izay nampalaza aníi Madagasikara eran-tany dia ny zavaboary.
Ho lavinareo izany satria hiteny angamba ianareo hoe: ao aminíireo tany izay voatanisa etsy aloha koa anie dia ahitana zavaboary. Marina izany, kanefa etsy hakana ohatra ho fanampim-panazavana: raha any Tanzania ianao dia afaka mahita elefanta. Ireo toerana mety ahitanao io biby goavana io dia tsy ao aminíio toerana io ihany, fa na ao Kenya, Ouganda, na dia ao Zimbabwe sy Zaire koa aza. Kanefa ny lťmuriens (amboanala) dia tsy ho hitanao afa-tsy ao Madagasikara. Izany no mahatonga aníi Madagasikara ho tany miavaka.
Ny zavaboary, ny zavamaniry sy ireo zavamananaina, no fototry ny harenaníizany ĄNosy lehibeď ao aminíny oseana indiana izany. Zava-dehibe tokoa ny mitandro sy miaro ny harena sarobidy. Saingy tsy voahaja izany manoloana ny fanombana isan-karazany ataoníny mponina.
Ampahany betsaka aminíireo velaran-tany misy ala dia ngazana sy may, ary ny ankamaroaníireo biby izay hita ao Madagasikara dia tsy mitsahatry ny mihena isa, ary dia miha-lany taranaka mihintsy aza. Miharava ary mihalevona tsikelikely ny harenaníny malagasy ary manambana ny fahaverezany. Mbola misy anefa ireo lalana izay azo hanarenana izany. Anisaníizany ny fiarovana ireo toerana izay ahitana ireo zavaboary tsy voadika izany hoe: voatahiry aminíny maha-izy azy ka tsy voasedraníny asan-tananíny olombelona. Saingy tsy ampy anefa izany. Aminíireo toerana voaringana dia ilaina ny fanavaozana sy ny fanamboarana. Ilaina vola, herin-tsandry ary koa fotoany izany. Asa vita aníora ny mandoro ala, saingy ny mamorona vaovao dia maharitra taona maro ary dia tsy hitovy aminíny teo aloha mihintsy. Ny olona tsirairay izay mikapa na mandoro ala, dia tokony hanonitra izany aminíny alalaníny fambolena hazo vaovao.
Na dia manokana vola sy mandray anjara aminíny fanavaozana ny zavaboary simba aza ny governemanta malagasy dia mbola tsy ampy izany. Manampy azy aminíny fanantontosana ny fikasana ireo fikembanana iraisampirenena isan-karazany. Anisaníny fikambanana malaza izay manampy aníi Madagasikara aminíny fiarovana ny zavaboary WWF - Fonds mondial pour la protection de la nature sauvage, mitondra ny marika famantarana manokana panda mainty sy fotsy. Ankehitriny dia miparitaka eran-tany ireo mpiasa mpandraharahaníny WWF, ary anisaníireo firenena iandraiketany i Madagasikara. Isaky ny tanana lehibe dia ahitana ny masoivohony, iray anisaníizany ao Antsiranana. Ireo mpiasa ao aminíny WWF dia tsy mitsahatry ny mitady lalana mba entina hanatontosana ireo vinavina. Jaap Schoorl no mpiandraikitra ny fandehaníny raharaha sy lehibeníireo masoivoho.
Faritra efatra no voakasiky ny vinavina mitondra ny anarana ĄTendrombohitríi Ambreď: rťserve ao aminíny alaníi Ambre, saham-pirenena (parc national) ao aminíny tendrombohitríi Ambre, rťserve manokana ao Ankarana sy Andilamena. Ireo toerana voatanisa atsy ambony dia ahitana ireo karazan-javamaniry sy biby, izay tsy fahita na aiza na aiza eran-tany afa-tsy ao aminíny faritra avaratríi Madagasikara. Miezaka izahay manampy ireo mponina miainamanodidina ny saha ny hitady fomba fivelomana hafa ary hamaha ny olana misy eo an-toerana (mikasika ny fiarovana ny zavaboary), satria taorianí ny fivoahaní ny lalana mikasika ny fiarovana ireo faritra tokony ho arovana ny fidirana sy ny fampiasana ireo zava-misy ao anatiníny faritra voaaro, izay toy ny mahazatra ny mponina teo aloha. Miezaka izahay ny manampy azy ireo aminíny fambolena voa sy hazo isan-karazany ary aminíny fomba fampiasana ireo loharano.
synchron 1
Ireo mpiasaníi WWF izay misahana ny saham-pirenena tendrombohitríiíAmbre dia tsy mitsahatry ny mitandro ny zavaboary mba hitazona maha-izy azy, mba tsy hikapaníny mponina ala sy hanorona toeram-pambolena, mba tsy hamono ireo amboanala (lťmuriens) sy ireo biby hafa. Miezaka ny hanara-maso ny fidirana sy fitsidihaníireo mpizaha-tany izay mety hanimba ireo zavamaniry sy zavamananaina misy ao anatiníizany ala izany.
Anisaníny vaindohan-draharahaníny mpiasaníny WWF ny fambolena ala aminíireo toerana ngazana nisy ala teo aloha manodidina ny saham-pirenena. Ny fototra iorenaníizany fikasana izany dia ny fambolena zana-kazo avy aminíny voa, ny fikarakarana ny voly mandritry ny fotoana voalohany haniriany, famindrana ireo zana-kazo aminíny toerana raikitra (manodidina ny saham-pirenena). Farany, afindra aminíny toerana raikitra ao aminíny ala mikirihatríi tendrombohitríi Ambre ireo zana-kazo.
synchron 2
Ity toerana ity dia voatokana ho aníny voavoa mitsiry ary ho aníireo zana-kazo atsy aoriana. Ity voa tazomiko an-tanana ity dia hataoko anaty lavaka ary avy eo totofako tany.
Mamorom-paka ireo zana-kazo, mba ahafahany maka tsiron-tany izay ilaina aminíny fitomboany. Totofana tany ireo voa, ary ao anatiníny fotoana voafetra dia mitsiry; rehefa mahatratra ny halava 10 sm ny zana-kazo dia afindra anaty pot ary apetraka aminíny toerana voatokana. Ny pot misy ny zana-kazo dia nofenoina tany mifangaro zezika (compost: avy aminíny ravin-kazo maina sy tainíomby izay navela maharitra anaty lavaka). Ao anatiníizany fangaron-tany sy zezika izany no amindrana ireo zavamaniry izay avy nalaina taminíny toerana fambolena zana-kazo.
Apetraka aminíny toerana lavorary ny zavamaniry miaraka aminíny pot ary rehefa mahatratra 50 sm ny haavony dia afindra aminíny toerana raikitra voatendry ho volena ala.
Ilaina ny fikarakarana ireo zavamaniry mandritry ny herintaona aorianíny famindrana. Anisaníizany ohatra ny fanesorana ireo ahitra lava sy zavamaniry hafa isan-karazany izay mety hanelingelina ny fitomboaníireo zana-kazo.
Ny fifindran-toeraníireo zana-kazo avy aminíny toerana mando sy maloka ho aminínytoerana maina tratry ny masoandro dia manakana ny fivoarany sy ny fitomboaníizy ireo, ary tsy ny zana-kazo rehetra no mahatanty ny fifindran-toerana. Noho-izany, mba hampihena ny isaníireo zana-kazo maty mandritry ny famindrana toerana azy ireo. dia tokony ho arahina an-tsakany sy an-davany ireo fitsipika mifehy izany.
Ny toerana misy antsika izao dia tendroníi Badesse, toerana izay voavoly ala araka ny fandaharaníasaníny WWF. Alohaníny hidirako aminíny antsimpiriany. dia tiako ny hanao famintinana ireo zavatra hitantsika teo aloha, tao aminíny toerana fambolena zana-kazoníny tendrombohitríi Ambre. Hitantsika taminíizany ny fomba fambolena zana-kazo: famafazana voa, fitsiriany, ary ny famindrana ireo zana-kazo. Rehefa mahatratra 50 sm ireo zana.kazo (araka ny voalaza teo aloha) dia afindra aminíny toerana raikitra. Anisaníny asa lehibe raiketiníny WWF ny fambolena ala izany toerana izany.
Voalohany indrindra dia alaina ny fikarakarana ireo velaran-tany hamindrana ireo zana-kazo. Alohaníny hamindrana ireo zana-kazo dia manao lavaka 69 sm ny halaliny ary 60 sm ny savaivo. 1, 10 m ny refiníny elanelaníireo zana-kazo aorianíny famindrana azy ireo aminíny toerana raikitra. Ity zavamaniry hitanareo ity dia nafindra ho 1 volana izay avy aminíny toerana fambolena zana-kazo ao aminíny saham-pirenena.
Tsy mitsaha-mitombo ireo velaran-tany misy ala voadoro sy voakapa. Tsy araky ny mpiasaníny WWF ny fanatontosana ireo asa, noho izany dia voatery izy ireo mitady lalana hafa entina hiarovana ny zavaboary. Miezaka izy ireo ny hanazava aminíny mponina eo an-toerana ny olana mikasika ny fiarovana ny natiora, manaporofo ny antony, ary mitady fomba mahomby entina hiarovana azy. Izany rehetra izany dia tafiditra ao anatiníny fandaharaníasa mikasika ny fambolena ala. Ao anatiníizany ihany koa ny fiaraha-miasa goavana aminíny sekoly ao Joffreville. Claudine Be no miandraikitra ny fifandraisaníny WWF aminíny sekoly.
Aminíity toerana fambolena zana-kazo ity no hanantanterahanay ny fikasana mikasika ny tendrombohitríi Ambre. Mandray anjara aminíizany ny sekoly iray manontolo, ary izahay no manoro azy ireo ny fomba fanomanana ireo toerana hambolena zana-kazo, fikarakarana ireo fitaovana ilaina (ohatra: substrat, rťcipient), ary farany ny famindrana ireo zana-kazo. Ny lehibeníny mpamboly zana-kazo no manoro ireo mpianatra ny fototry ny ambaratonganíasa-WWF no miantoka ny fitaovana sy ireo zavamaniry ary ny mpianatra no manatontosa ny asa rehetra. Anisaníny andraikitry ny ingťnieur aminíny fambolena izai miasa ato aminay ihany koa ny fiarovana ireo zavamaniry aminíireo aretina sy ny parazita isan-karazany aminíny alalaníny fampiasana pesticides.
Telo taona lasa izay no niantombohaníny fiaraha-miasa aminíny mponiníi Joffreville aminíny fanantontosana ny programaníasa tendrombohitríi Ambre. Eo aminíny lafiny fivoarana dia miara-miasa aminíny tantsaha eo an-toerana izahay, miezaka izahay ny manoro azy ireo ny fomba fanatsarana ny fambolena. Nanorona sampana izahay mba entina ampisehoina ireo karazana voly tsara. Asehonay eto ohatra ireo karazana lťgumes izay mamokatra betsaka, ary ny fomba fambolena azy ireo. Eo anilaníizany dia manoro ireo tantsaha ny ingťnieur ny famboleníi WWF aminíny fomba fahazoana masom-boly sns... Raha eo aminíny lafiny fampianarana dia entaninay manokana ny tanora. Hampianarinay azy ireo ny fomba fambolena zana-kazo, ary ny fomba hampiasana izany aminíny ho avy, satria tafiditra ao anatiníny fandaharaníasanay izany: fambolena ala vaovao ny faritra. Entaninay ihany koa ny lehibe, ary dia ezahinay mandrakariva ny manazava aminíizy ireo ny maha-zava-dehibe ny ala: aminíny alalaníny fandrarana azy ireo tsy hikapa ny hazo ary tsy hanimba ireo voly ao aminíny rťserve, handresy lahatra ny mponiníi Joffreville mba hitsahatra ny hanimba zavaboary ao aminíny rťserve.
Raha fintinina ny zavatra hita hatraminíizay: ny fivoaraníny zana-kazo miantomboka aminíny fitsirianíny voa, hatraminíny fotoana izay hahafahany mitombo ary tsy miankina intsony aminíny herin-tsandriníolombelona dia toy izao: -famindrana ireo zana.kazo: aorianíny fitsirianíny voa, ary afindra aminíny toerana malalaka tratry ny masoandro. Rehefa mahatratra ny haavo 50 sm vao afindra aminíny toerana raikitra. Mbola ilana fikarakarana ireo zana-kazo mandritry ny 3 - 6 taona.

Ťeska verze
francouzskŠ verze


Zpžt na domovskou strŠnku Pavla Hoöka Zpžt na domovskou strŠnku Expedice LEMURIA
DomovskŠ strŠnka Pavla Hoöka DomovskŠ strŠnka Expedice LEMURIA