Tany tokana tsy manam-paharoa i Madagasikara. Tsy misy ireo tany
mitovy aminy eto ambonin’ny planeta na dia iray aza. Na dia tsy
mifanalavitra
firy amin’ny kontinanta afrikana aza izy, kely ireo fomba iraisany sy
itovizany.
Amin’ny maha-olombelona dia manintona ny fahasamihafana. Ny mponina
eran-tany dia manana ny fomba fijeriny manokana an’i Madagasikara ho
toy
ny nosy kanto sy mahavariana ary mahagaga. Inona no anton’izany? Inona
no mampiavaka an’i Madagasikara ary tsy hitovizany amin’ireo tany
manodidina
azy? Moa ve mitahiry zava-miafina na toetra izay hiavahany manokana ka
tsy hananan’ireo tany hafa izy?
Eny. Manana zavatra izay tsy hita na ao Afrika, na any Azia, na
any Eropa na any Aostralia eny fa na dia any Amerika aza i
Madagasikara.
Zavatra tsy ho hitanareo na dia ao amin’ny nosy very
voadidin-dranomasina
aza. Ny harena izay nampalaza an’i Madagasikara eran-tany dia ny
zavaboary.
Ho lavinareo izany satria hiteny angamba ianareo hoe: ao amin’ireo
tany izay voatanisa etsy aloha koa anie dia ahitana zavaboary. Marina
izany,
kanefa etsy hakana ohatra ho fanampim-panazavana: raha any Tanzania
ianao
dia afaka mahita elefanta. Ireo toerana mety ahitanao io biby goavana
io
dia tsy ao amin’io toerana io ihany, fa na ao Kenya, Ouganda, na dia ao
Zimbabwe sy Zaire koa aza. Kanefa ny lémuriens (amboanala) dia tsy ho
hitanao
afa-tsy ao Madagasikara. Izany no mahatonga an’i Madagasikara ho tany
miavaka.
Ny zavaboary, ny zavamaniry sy ireo zavamananaina, no fototry ny
harenan’izany „Nosy lehibe“ ao amin’ny oseana indiana izany.
Zava-dehibe
tokoa ny mitandro sy miaro ny harena sarobidy. Saingy tsy voahaja izany
manoloana ny fanombana isan-karazany ataon’ny mponina.
Ampahany betsaka amin’ireo velaran-tany misy ala dia ngazana sy
may, ary ny ankamaroan’ireo biby izay hita ao Madagasikara dia tsy
mitsahatry
ny mihena isa, ary dia miha-lany taranaka mihintsy aza. Miharava ary
mihalevona
tsikelikely ny harenan’ny malagasy ary manambana ny fahaverezany. Mbola
misy anefa ireo lalana izay azo hanarenana izany. Anisan’izany ny
fiarovana
ireo toerana izay ahitana ireo zavaboary tsy voadika izany hoe:
voatahiry
amin’ny maha-izy azy ka tsy voasedran’ny asan-tanan’ny olombelona.
Saingy
tsy ampy anefa izany. Amin’ireo toerana voaringana dia ilaina ny
fanavaozana
sy ny fanamboarana. Ilaina vola, herin-tsandry ary koa fotoany izany.
Asa
vita an’ora ny mandoro ala, saingy ny mamorona vaovao dia maharitra
taona
maro ary dia tsy hitovy amin’ny teo aloha mihintsy. Ny olona tsirairay
izay mikapa na mandoro ala, dia tokony hanonitra izany amin’ny
alalan’ny
fambolena hazo vaovao.
Na dia manokana vola sy mandray anjara amin’ny fanavaozana ny
zavaboary
simba aza ny governemanta malagasy dia mbola tsy ampy izany. Manampy
azy
amin’ny fanantontosana ny fikasana ireo fikembanana iraisampirenena
isan-karazany.
Anisan’ny fikambanana malaza izay manampy an’i Madagasikara amin’ny
fiarovana
ny zavaboary WWF - Fonds mondial pour la protection de la nature
sauvage,
mitondra ny marika famantarana manokana panda mainty sy fotsy.
Ankehitriny
dia miparitaka eran-tany ireo mpiasa mpandraharahan’ny WWF, ary
anisan’ireo
firenena iandraiketany i Madagasikara. Isaky ny tanana lehibe dia
ahitana
ny masoivohony, iray anisan’izany ao Antsiranana. Ireo mpiasa ao
amin’ny
WWF dia tsy mitsahatry ny mitady lalana mba entina hanatontosana ireo
vinavina.
Jaap Schoorl no mpiandraikitra ny fandehan’ny raharaha sy lehiben’ireo
masoivoho.
Faritra efatra no voakasiky ny vinavina mitondra ny anarana
„Tendrombohitr’i
Ambre“: réserve ao amin’ny alan’i Ambre, saham-pirenena (parc national)
ao amin’ny tendrombohitr’i Ambre, réserve manokana ao Ankarana sy
Andilamena.
Ireo toerana voatanisa atsy ambony dia ahitana ireo karazan-javamaniry
sy biby, izay tsy fahita na aiza na aiza eran-tany afa-tsy ao amin’ny
faritra
avaratr’i Madagasikara. Miezaka izahay manampy ireo mponina
miainamanodidina
ny saha ny hitady fomba fivelomana hafa ary hamaha ny olana misy eo
an-toerana
(mikasika ny fiarovana ny zavaboary), satria taorian’ ny fivoahan’ ny
lalana
mikasika ny fiarovana ireo faritra tokony ho arovana ny fidirana sy ny
fampiasana ireo zava-misy ao anatin’ny faritra voaaro, izay toy ny
mahazatra
ny mponina teo aloha. Miezaka izahay ny manampy azy ireo amin’ny
fambolena
voa sy hazo isan-karazany ary amin’ny fomba fampiasana ireo loharano.
synchron 1
Ireo mpiasan’i WWF izay misahana ny saham-pirenena
tendrombohitr’i’Ambre
dia tsy mitsahatry ny mitandro ny zavaboary mba hitazona maha-izy azy,
mba tsy hikapan’ny mponina ala sy hanorona toeram-pambolena, mba tsy
hamono
ireo amboanala (lémuriens) sy ireo biby hafa. Miezaka ny hanara-maso ny
fidirana sy fitsidihan’ireo mpizaha-tany izay mety hanimba ireo
zavamaniry
sy zavamananaina misy ao anatin’izany ala izany.
Anisan’ny vaindohan-draharahan’ny mpiasan’ny WWF ny fambolena ala
amin’ireo toerana ngazana nisy ala teo aloha manodidina ny
saham-pirenena.
Ny fototra iorenan’izany fikasana izany dia ny fambolena zana-kazo avy
amin’ny voa, ny fikarakarana ny voly mandritry ny fotoana voalohany
haniriany,
famindrana ireo zana-kazo amin’ny toerana raikitra (manodidina ny
saham-pirenena).
Farany, afindra amin’ny toerana raikitra ao amin’ny ala mikirihatr’i
tendrombohitr’i
Ambre ireo zana-kazo.
synchron 2
Ity toerana ity dia voatokana ho an’ny voavoa mitsiry ary ho an’ireo
zana-kazo atsy aoriana. Ity voa tazomiko an-tanana ity dia hataoko
anaty
lavaka ary avy eo totofako tany.
Mamorom-paka ireo zana-kazo, mba ahafahany maka tsiron-tany izay
ilaina amin’ny fitomboany. Totofana tany ireo voa, ary ao anatin’ny
fotoana
voafetra dia mitsiry; rehefa mahatratra ny halava 10 sm ny zana-kazo
dia
afindra anaty pot ary apetraka amin’ny toerana voatokana. Ny pot misy
ny
zana-kazo dia nofenoina tany mifangaro zezika (compost: avy amin’ny
ravin-kazo
maina sy tain’omby izay navela maharitra anaty lavaka). Ao anatin’izany
fangaron-tany sy zezika izany no amindrana ireo zavamaniry izay avy
nalaina
tamin’ny toerana fambolena zana-kazo.
Apetraka amin’ny toerana lavorary ny zavamaniry miaraka amin’ny
pot ary rehefa mahatratra 50 sm ny haavony dia afindra amin’ny toerana
raikitra voatendry ho volena ala.
Ilaina ny fikarakarana ireo zavamaniry mandritry ny herintaona
aorian’ny
famindrana. Anisan’izany ohatra ny fanesorana ireo ahitra lava sy
zavamaniry
hafa isan-karazany izay mety hanelingelina ny fitomboan’ireo zana-kazo.
Ny fifindran-toeran’ireo zana-kazo avy amin’ny toerana mando sy
maloka ho amin’nytoerana maina tratry ny masoandro dia manakana ny
fivoarany
sy ny fitomboan’izy ireo, ary tsy ny zana-kazo rehetra no mahatanty ny
fifindran-toerana. Noho-izany, mba hampihena ny isan’ireo zana-kazo
maty
mandritry ny famindrana toerana azy ireo. dia tokony ho arahina
an-tsakany
sy an-davany ireo fitsipika mifehy izany.
Ny toerana misy antsika izao dia tendron’i Badesse, toerana izay
voavoly ala araka ny fandaharan’asan’ny WWF. Alohan’ny hidirako amin’ny
antsimpiriany. dia tiako ny hanao famintinana ireo zavatra hitantsika
teo
aloha, tao amin’ny toerana fambolena zana-kazon’ny tendrombohitr’i
Ambre.
Hitantsika tamin’izany ny fomba fambolena zana-kazo: famafazana voa,
fitsiriany,
ary ny famindrana ireo zana-kazo. Rehefa mahatratra 50 sm ireo
zana.kazo
(araka ny voalaza teo aloha) dia afindra amin’ny toerana raikitra.
Anisan’ny
asa lehibe raiketin’ny WWF ny fambolena ala izany toerana izany.
Voalohany indrindra dia alaina ny fikarakarana ireo velaran-tany
hamindrana ireo zana-kazo. Alohan’ny hamindrana ireo zana-kazo dia
manao
lavaka 69 sm ny halaliny ary 60 sm ny savaivo. 1, 10 m ny refin’ny
elanelan’ireo
zana-kazo aorian’ny famindrana azy ireo amin’ny toerana raikitra. Ity
zavamaniry
hitanareo ity dia nafindra ho 1 volana izay avy amin’ny toerana
fambolena
zana-kazo ao amin’ny saham-pirenena.
Tsy mitsaha-mitombo ireo velaran-tany misy ala voadoro sy voakapa.
Tsy araky ny mpiasan’ny WWF ny fanatontosana ireo asa, noho izany dia
voatery
izy ireo mitady lalana hafa entina hiarovana ny zavaboary. Miezaka izy
ireo ny hanazava amin’ny mponina eo an-toerana ny olana mikasika ny
fiarovana
ny natiora, manaporofo ny antony, ary mitady fomba mahomby entina
hiarovana
azy. Izany rehetra izany dia tafiditra ao anatin’ny fandaharan’asa
mikasika
ny fambolena ala. Ao anatin’izany ihany koa ny fiaraha-miasa goavana
amin’ny
sekoly ao Joffreville. Claudine Be no miandraikitra ny fifandraisan’ny
WWF amin’ny sekoly.
Amin’ity toerana fambolena zana-kazo ity no hanantanterahanay ny
fikasana mikasika ny tendrombohitr’i Ambre. Mandray anjara amin’izany
ny
sekoly iray manontolo, ary izahay no manoro azy ireo ny fomba
fanomanana
ireo toerana hambolena zana-kazo, fikarakarana ireo fitaovana ilaina
(ohatra:
substrat, récipient), ary farany ny famindrana ireo zana-kazo. Ny
lehiben’ny
mpamboly zana-kazo no manoro ireo mpianatra ny fototry ny
ambaratongan’asa-WWF
no miantoka ny fitaovana sy ireo zavamaniry ary ny mpianatra no
manatontosa
ny asa rehetra. Anisan’ny andraikitry ny ingénieur amin’ny fambolena
izai
miasa ato aminay ihany koa ny fiarovana ireo zavamaniry amin’ireo
aretina
sy ny parazita isan-karazany amin’ny alalan’ny fampiasana pesticides.
Telo taona lasa izay no niantombohan’ny fiaraha-miasa amin’ny
mponin’i
Joffreville amin’ny fanantontosana ny programan’asa tendrombohitr’i
Ambre.
Eo amin’ny lafiny fivoarana dia miara-miasa amin’ny tantsaha eo
an-toerana
izahay, miezaka izahay ny manoro azy ireo ny fomba fanatsarana ny
fambolena.
Nanorona sampana izahay mba entina ampisehoina ireo karazana voly
tsara.
Asehonay eto ohatra ireo karazana légumes izay mamokatra betsaka, ary
ny
fomba fambolena azy ireo. Eo anilan’izany dia manoro ireo tantsaha ny
ingénieur
ny fambolen’i WWF amin’ny fomba fahazoana masom-boly sns... Raha eo
amin’ny
lafiny fampianarana dia entaninay manokana ny tanora. Hampianarinay azy
ireo ny fomba fambolena zana-kazo, ary ny fomba hampiasana izany
amin’ny
ho avy, satria tafiditra ao anatin’ny fandaharan’asanay izany:
fambolena
ala vaovao ny faritra. Entaninay ihany koa ny lehibe, ary dia ezahinay
mandrakariva ny manazava amin’izy ireo ny maha-zava-dehibe ny ala:
amin’ny
alalan’ny fandrarana azy ireo tsy hikapa ny hazo ary tsy hanimba ireo
voly
ao amin’ny réserve, handresy lahatra ny mponin’i Joffreville mba
hitsahatra
ny hanimba zavaboary ao amin’ny réserve.
Raha fintinina ny zavatra hita hatramin’izay: ny fivoaran’ny
zana-kazo
miantomboka amin’ny fitsirian’ny voa, hatramin’ny fotoana izay
hahafahany
mitombo ary tsy miankina intsony amin’ny herin-tsandrin’olombelona dia
toy izao: -famindrana ireo zana.kazo: aorian’ny fitsirian’ny voa, ary
afindra
amin’ny toerana malalaka tratry ny masoandro. Rehefa mahatratra ny
haavo
50 sm vao afindra amin’ny toerana raikitra. Mbola ilana fikarakarana
ireo
zana-kazo mandritry ny 3 - 6 taona.
|
|
| Domovská stránka Pavla Hoška | Domovská stránka Expedice LEMURIA |